historia

Bolesław I Okrutny- król Krakowii w latach 955 -972 n.e.

0 Comments

Ibrahim ibn Jakub, opisując terytorium ówczesnych ziem obecnej Polski około roku 965 lub 966 zanotował iż:

Kraje Słowian ciągną się nieprzerwanie od Morza Syryjskiego (Śródziemnego) po Ocean ku północy (…) Królowie ich są obecnie czterej: król Bułgarów (Piotr I) i Bojeslaw (Bolesław I Srogi), król Pragi i Krakowa, i Mesko (Mieszko I), król północy, i Nakon (książę Obodrytów) na końcu Zachodu. (…)
Autor: Ibrahim ibn Jakub, Relacja Ibrahima ibn Jakuba z podróży do krajów słowiańskich w przekładzie Al-Bekriego, tłum. T. Kowalski

Źródło: Norman Davies, Europa, Kraków 2000.

Kim był Ibrahim ibn Jakub?

Był on Żydem sefardyjskim, pochodzącym z Tortosy w kalifacie Kordoby, kronikarzem, podróżnikem i kupcem. Zajmował się handlem z plemionami słowiańskimi, głównie niewolnikami, nie jest wykluczone, że uprawiał też, na rzecz Maurów, działalność wywiadowczą. Pozostawił po sobie relację z podróży do krajów słowiańskich, którą odbył w latach 965 - 966. Jego relacja zawarta jest w XI-wiecznej kronice Księga dróg i królestw hiszpańskiego pisarza Al-Bekriego.

Opis rządów Bolesława Okrutnego

Bolesław I Okrutny (Bolesław I Srogi; ur. po 903, zm. 15 lipca 972) był władcą Ziemi Krakowskiej wg przekazu Ibn Jakuba. “Królem” Małopolski i Krakowa miał stać się po 955 roku, czyli porażce Węgrów w walce z wojskiem Ottona I pod Lechfeld [10]. Bolesław Srogi rządził jako książę Czech od 935 (ewentualnie od 929) do 972 z dynastii Przemyślidów. Syn Wratysława I i Drahomiry, młodszy brat Wacława I Świętego; teść Mieszka I.

28 września 935 roku zausznicy Bolesława I zamordowali Wacława. Po objęciu rządów Bolesław zrzucił niemieckie zwierzchnictwo, jednak w 950 roku został zmuszony do uznania się trybutariuszem niemieckiego króla Ottona I Wielkiego. Był twórcą organizacji grodowej w Czechach.

Życie i działalność

Bolesław urodził się jako młodszy syn Wratysława I i Drahomiry. W chwili śmierci ojca był małoletni; po usamodzielnieniu otrzymał dzielnicę u Pszowian. Wacław I, książę Czech, był zwolennikiem Henryka I, króla Niemiec z dynastii saskiej; z kolei Bolesław sympatyzował z przeciwnikami tego ostatniego – Bawarami, Węgrami i Słowianami połabskimi.

Morderstwo brata Wacława

28 września 935 roku (lub zdaniem części literatury sześć lat wcześniej) w grodzie Stará Boleslav w czasie uczty Wacław został zamordowany przez zauszników Bolesława. Kolejnym księciem został właśnie Bolesław. Jako pokutę za bratobójstwo postanowił przeznaczyć swojego syna Strachkwasa Chrystiana (urodzonego w dniu śmierci Wacława) do życia zakonnego.

Po objęciu władzy Bolesław odmówił płacenia trybutu Rzeszy, w wyniku czego doszło do kilkunastoletniej wojny z Ottonem I Wielkim, królem Niemiec. Ostatecznie jednak w 950 roku Bolesław został pokonany. Odnowiono zależność od Niemiec; jednak dyskusyjny pozostaje fakt, czy wznowiono płacenie trybutu, jaki Czechy uiszczały za panowania Wacława I.

W 955 roku Bolesław I wspierał wojska niemieckie w bitwie z Węgrami nad rzeką Lech (10 sierpnia) oraz w bitwie z Obodrzytami i Lucicami nad Rzeknicą (16 października).

Opanowanie Kotliny Czeskiej

Bolesław I zapewnił sobie praktycznie wyłączne panowanie na terenie Kotliny Czeskiej. Utrzymało się tam tylko jedno lokalne państewko rządzone przez Sławnikowiców – jednak władali nie jako niezależni władcy, lecz jedynie jako administratorzy terytorium kuřimsko-libickiego. Na terenach swojej domeny Bolesław zakładał grody, w których mianował swoich kasztelanów i osadzał wojskowe załogi. Wśród tych grodów były m.in. Litomierzyce, Mielnik, Boleslav, Kouřim, Doudleby, Práchen i Pilzno. Stworzenie organizacji grodowej pozwalało na regularny pobór podatków.

“Król Krakowa”?

Rządy Bolesława I rozpościerały się poza środkowe Czechy, jednak zasięg jego panowania pozostaje dyskusyjny w polskiej współczesnej literaturze historycznej, mimo niepodważalnych przekazów źródłowych Ibn Jakuba. Czescy badacze przyjmują, że państwo Przemyślidów za panowania Bolesława obejmowało Śląsk i część Małopolski. Jeśli chodzi o Morawy, to starsza czeska historiografia przyjmowała, że zostały opanowane przez Bolesława I po klęsce Węgrów nad rzeką Lech w 955 roku. Obecnie, pod wpływem badań archeologicznych, przyjmuje się, że Bolesław I zajął północne Morawy z Ołomuńcem, zaś południową część tej krainy Czesi zajęli w latach dziewięćdziesiątych X wieku[1].

Z powodu twardego postępowania wobec pozostałych czeskich książąt, a może też w związku z bratobójstwem, otrzymał przydomek Okrutny. Poniżej: opis teorii n/t jego dojścia do władz, z forum historycy.org

Jak i kiedy Bolesław I Srogi Przemyślida zdobył Śląsk i Kraków (Małopolskę)?
Nawet czeskie źródła o podbojach tych ziem nic nie wspominają. A jednak wg IiJ (tj. ok. 965/966 r.) Bolesław Srogi był potrójnym księciem: Fragi, Bojemi i Krakoa i przekaz ten jak na razie nie został podważony. Może zatem Bolesław dokonał na drodze dyplomatycznej? Bo to jest znana maniera kronikarzy średniowiecznych, że z małych potyczek potrafią zrobić wielkie bitwy a „podbojów” dokonanych na drodze dyplomatycznej w ogóle nie zauważają. A to przecież właśnie Bolesław I Srogi był prawdziwym twórcom potęgi Przemyślidów, władcą który uczynił z tego lokalnego rodu twórców państwa czeskiego. Historia dokonań Przemyślidów przed Srogim to zajęcie kilku grodów w Kotlinie Czeskiej, reszta to tylko megalomania dynastyczna. Historia podbojów Srogiego mogła zatem wyglądać następująco:
Praga to było księstwo dziedziczne („patrymonialne”) Bolesława, odziedziczone po przodkach i wobec śmierci starszego brata w zamieszkach religijnych. Ale kariera „międzynarodowa” Srogiego zaczyna się w 936 od wystąpienia przeciwko subregulusowi (wicekrólowi) Boemorum. Ale bunt młodego księcia został szybko stłumiony, bo wicekrólowi Boemorum pospieszył na pomoc król Otto I. Szybkość, z jaką Otton zadziałał świadczy, że siedziby ówczesnego wicekróla należy szukać gdzieś blisko Saksonii: na Łużycach lub na Śląsku a nie w okolicach Pragi. Następne 14 lat Bolesław poświęcił na umocnienie pozycji w Kotlinie Czeskiej i układanie stosunków z Węgrami, tak aby ich najazdy omijały jego ziemie. W 950 r. Otto I potrzebował ustanowić nowego księcia zwierzchniego Boemorum (widać zmarła stary subregulus, któremu Otto pomógł w 936 r.) i jego wybór padł na Bolesława. Otto Wielki lubił stawiać na nowych, zdolnych ludzi, kosztem znajomości i układów, nawet rodzinnych (m.in. dlatego został „Wielki”). Wcześniej Otto i Bolesław odegrali mały teatr wojenny (zapewne na użytek Węgrów), ten pierwszy niby najechał na jakiś nowy gród przygraniczny a ten drugi niezwłocznie poddał się władzy Ottona. W sumie nikomu włos z głowy nie spadł a Bolesław został wicekrólem Boemorum.
Wypada w kilku zdaniach odnieść się do tego „subregulusa Boemorum”, skąd ten tytuł i o jakie jakiego terytorium chodzi, bo przecież wyraźnie w przekazie IiJ to jest inne księstwo niż praskie patrymonium Przemyślidów. W połowie IX w. jako kraj Boemorum źródła niemieckie (wschodnio-frankońskie) określają rzeszę drobnych księstw słowiańskich położonych na wschód od Bawarii i Turyngii. Zapewne któryś król wschodnich Franków nie chciał być bezpośrednio seniorem kilkunastu drobnych książąt słowiańskich, więc jednego z nich ustanowił wicekrólem i bezpośrednim wasalem a pozostali zostali wasalami wicekróla. Z reguły przyjmuje się, że ówczesny termin Boemorum oznaczał Czechy właściwe (w Kotlinie Czeskiej) ale taż Łużyce, Milsko i Dolny Śląsk (do przesieki), bo te tereny zabrał wschodnim Frankom Świętopełk Morawski i ustanowił na nich swoje lenno. Później termin „Boemorum” przeszedł jako nazwa na domenę Przemyślidów a ziemie rzeszy słowiańskiej zaczęto nazywać „Sclvenorum”. W roku 1000 Otto III zwierzchnikiem Sclavenorum ustanowił Chrobrego a jego tytuł podniósł z subregulusa na „zwykłego” rexa, czyli z wicekróla na króla.
Jeżeli chodzi natomiast o trzecie księstwo Srogiego, to raczej słusznie przyjmuje się, że Kraków do 955 r. znajdował się w orbicie wpływów węgierskich. Niestety do historii Krakowa w pierwszej połowie X w. brak jakichkolwiek źródeł. Można się co najwyżej domyślać, że Kraków mógł mieć swoich odrębnych książąt, ale usadzanych na tronie krakowskim za zgodą Węgrów i współpracujących z nimi w wyprawach na zachód. Po klęsce Węgrów pod Augsburgiem nadarzyła się okazja pozbycia się protektoratu węgierskiego. Może nawet książę krakowski zginał na Lechowym Polu [Le(ch)l ?]. A tron krakowski był zawsze elekcyjny, nawet jak miał nastąpić syn po ojcu, to możni krakowski domagali potwierdzenia jego władzy przez wiec. Tak więc w 955 r. lub zaraz potem księciem krakowskim wybrano Boleslawa Srogiego Przemyślidę, wicekróla Boemorum, opromienionego świeżą sławą pogromcy Węgrów.

wg http://www.historycy.org/index.php?showtopic=50184

Poglądy na temat sojuszy Bolesława Okrutnego

Istnieje pogląd, że na początku lat sześćdziesiątych X wieku Bolesław pozostawał w sojuszu z Wieletami, skierowanego przeciwko państwu Polan[2]. Jeżeli ten sojusz istniał, to został on rozerwany w 964 roku[3], kiedy to Bolesław zawarł porozumienie z polskim księciem Mieszkiem I. Porozumienie czesko-polskie zostało utwierdzone w 965 roku, kiedy to córka czeskiego księcia – Dobrawa – została wydana za polskiego władcę. We wrześniu 967 roku Bolesław wysłał zięciowi na pomoc oddziały, które pomogły Mieszkowi I w odniesieniu zwycięstwa nad Wolinianami i Wichmanem. Bolesław I rozpoczął w Rzymie starania o utworzenie biskupstwa praskiego.

Data śmierci

W źródłach panują rozbieżności co do daty śmierci Bolesława I. Kronikarz Kosmas z Pragi podał, że zmarł 15 lipca 967 roku[4]. Datę roczną kwestionuje się z następujących powodów:

  1. współczesny Bolesławowi I kronikarz Widukind z Korbei podaje, że ten we wrześniu 967 roku wspomagał swojego zięcia Mieszka I w bitwie z Wolinianami i Wichmanem,
  2. Kosmas mógł chcieć “uśmiercić” wcześniej Bolesława I, aby przypisać założenie biskupstwa praskiego wyłącznie jego synowi Bolesławowi II,
  3. w sazawskiej redakcji rękopisu Kosmasa (rękopis drezdeński) z przełomu XII i XIII wieku jako rok śmierci Bolesława I podany jest 972,
  4. Rocznik czeski z drugiej połowy XIII wieku, zdaniem badaczy czerpiący informację pośrednio z zaginionego najstarszego rocznika praskiego z końca X wieku, podaje, że Bolesław I zmarł w 972 roku.
  5. Z tego powodu badacze uznają zasadniczo, że Bolesław I zmarł właśnie w 972 roku[5].

opr. af na podst. Wikipedia

Literatura:

  1.  J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida, s. 12-13.
  2.  G. Labuda, Studia nad początkami państwa polskiego, t. 1, s. 69. Przeciwnikiem teorii o sojuszu czesko-wieleckim był Henryk Łowmiański.
  3.  J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida, s. 89.
  4.  Kosmasa Kronika Czechów, przetłumaczyła, wstęp i komentarze opracowała M. Wojciechowska, s. 140.
  5.  G. Labuda, Bolesław I, s. 142; H. Łowmiański, Początki Polski, t. 4, s. 435; t. 5, s. 581; J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida, s. 33.
  6.  J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida, s. 236.
  7.  J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida, s. 238.
  8.  J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida, s. 17-19.
  9.  Opowiedział się za nią m.in. Josef Žemlička; zob. J. A. Sobiesiak, Bolesław II Przemyślida, s. 19.
  10. http://fmg.ac/Projects/MedLands/POLAND.htm - por. akapit otwierający rozdział.

By


Readers Comments (0)